Długotrwałe oddziaływanie człowieka w otoczeniu Zalewu Rejowskiego poprzez eksploatację górniczą, pozyskiwanie drewna do celów przemysłu hutniczego, budownictwa i zaspokojenia potrzeb bytowych czy budowę szlaków komunikacyjnych zatarło typową fizjonomię zbiorowisk roślinnych. Siedliska uległy przekształceniom a gatunki wymieszaniu. Od strony wschodniej zalewu, u podnóża wychodni piaskowcowych, występuje roślinność przejściowa związana ze zdegradowanym lasem mieszanym Querco roboris-Pinetum i zaroślami zaliczanymi do zbiorowisk typu Prunetalia. Warstwę drzew stanowią: sosna zwyczajna (Pinus sylvestris) - która jest gatunkiem dominującym, brzoza (Betula verrucosa), grab pospolity (Carpinus betulus), klon zwyczajny (Acer platanoides), kasztanowiec (Aesculus hippocastanum), osika (Populus tremula), buk (Fagus silvatica), modrzew (Larix decidua), dąb szypułkowy (Quercus robur), jarząb zwyczajny (jarzębina) (Sorbus aucuparia), czereśnia (Prunus avium). W podszycie spotykany różne gatunki wierzb (Salix sp.), tarninę (Prunus spinosa), bez czarny (Sambucus nigra), malinę (Rubus idaeus), kruszynę (Frangula alnus), leszczynę (Coryllus avelana), dziką różę (Rosa sp.), jeżynę (Rubus sp.). Runo stanowią takie gatunki jak: łopian większy (Arctium lappa), babka lancetowata (Plantago lanceolata), szczaw (Rumex sp.), mniszek lekarski (Taraxacum officinale), pokrzywa zwyczajna (Urtica dioica), czyściec leśny (Stachys sylvatica), jastrzębiec baldaszkowaty (Hieracium umbellatum), kokoryczka wonna (Polygonatum odoratum), konwalia majowa (Convallaria majalis), niecierpek drobnokwiatowy (Impatiens parviflora) i inne. Na florę roślin zarodnikowych składają się gatunki mchów związane z lasami, zwłaszcza zbiorowiskami borowymi, np. żurawiec falisty (Atrichum undulatum), rokietnik pospolity (Pleurozium schreberi), złotowłos strojny (Polytrichastrum formosum) oraz gatunki z rodzaju płaskomerzyk (Plagiomium) i dwustronek (Plagiothecium). Spośród paprotnikówi występują tu: orlica pospolita (Pteridium aquilinum), wietlica samicza (Athyrium filix femina), nerecznica krótkoostna (Dryopteris carthusiana) i nerecznica samcza (D. dilatata), cienistka (zachyłka) trójkątna (Gymnocarpium dryopteris), paprotka zwyczajna (Polypodium vulgare) oraz przedstwaiciele skrzypów - skrzyp leśny (Equisetum sylvaticum) i skrzyp polny (E. arvense).
Na uwagę zasługuje roślinność zasiedlająca pęknięcia, szczeliny i półeczki skalne na terenie „Skałki Rejowskiej”. Cienka warstewka gleby, która się tu tworzy stanowi mało stabilne podłoże i daje minimalną dawkę substancji mineralnych niezbędnych do wegetacji. Nie wszystkie gatunki mają tu odpowiednie warunki do bytowania. Na wąskich półeczkach wyrastają krzewinki jagody - borówki czarnej (Vaccinium myrtillus), różne gatunki traw oraz siewki drzew i krzewów. Spośród szczelin skalnych wychylają swe liście paprocie: narecznica samcza (Dryopteris filix-mas) i krótkoostna (D. dilatata), wietlica samicza (Athyrium filix femina), paprotka zwyczajna (Polypodium vulgare) zwana słodyszką oraz zasługująca na szczególną uwagę zanokcica północna (Asplenium septentrionale). Na wychodniach pstrych piaskowców stwierdzono występowanie 41 gatunków roślin zarodnikowych. Wśród nich 31 to mchy (Bryophyta), 2 skrzypy (Equisetophyta) i 8 paproci (Polypodiopsida). Odnotowano zaledwie 3 gatunki mchów objęte prawną ochroną gatunkową w Polsce – ochrona częściowa. Są to: drabik drzewkowaty (Climacium dendroides), widłoząb miotłowy (Dicranum scoparium) i rokietnik pospolity (Pleurozium schreberi) (PIWOWARSKI 2017)
W ubiegłym roku upłynęło 100 lat od odkrycia na Skałce Rejowskiej stanowiska zanokcicy północnej. Tak to opisał Edmund Massalski:
"… Na obszarze Gór Świętokrzyskich zanokcica północna występuje na trzech stwierdzonych obecnie stanowiskach. Najdawniej znane — to bloki kwarcytowe w obrębie cmentarza klasztornego na Łysej Górze. Drugie, znalezione w 1922 roku przez autora niniejszej notatki — to skałki triasowego piaskowca na prawym brzegu doliny rzeki Kamionki, tuż przy torze kolejowym, w Rejowie. Trzecie to Skałki Piekło pod Niekłaniem, na których również bujnie wzrasta zanokcica północna. Znalazł tę paproć tutaj Ganieszyn w r. 1905. Z szeregu skałek nie wszystkie są siedliskiem tej paproci" (MASSALSKI 1962).
Ten gatunek zanokcicy należy do rzadkości. Na stanowisku w Niekłaniu nie potwierdzono już jej występowania i aktualnie znajduje się tu jedno z dwóch znanych obecnie stanowisk tej paproci w świętokrzyskiem. Do dnia dzisiejszego przetrwały tu tylko dwie kępki tej paproci. Należy zaznaczyć, że jest to gatunek ginący i dlatego został wpisany do „Czerwonej Księgi” stanowiącej wykaz roślin, które gwałtownie ustępują i z tego powodu wymagają szczególnej ochrony. Powierzchnię skał pokrywają porosty skorupiaste i listkowate, ponieważ dzięki symbiozie grzyba i glonów mogą one znosić najtrudniejsze warunki bytowania.
Odrębnego opracowania wymaga zobrazowanie flory nasypu kolejowego sąsiadującej z zalewem linii kolejowej Warszawa - Kraków.
Bezpośrednio w otoczeniu zalewu od strony zachodniej spotykamy zbiorowiska boru świeżego, boru i lasu mieszanego oraz zespoły zawierające gatunki synantropijne. Dominuje sosna (P. sylvestris) z domieszką brzozy (B. verrucosa) i dębu (Q. robur). W silnie wydeptywanym runie utrzymują się różne gatunki traw, siewki drzew i krzewów, krzewinki borówki (V. myrtillus), borówki brusznicy (V. vitis-idaea) i janowca barwierskiego (Genista tinctoria). Wśród roślin zielnych, które tu spotkamy są: dzwonek okrągłolistny (Campanula rotundifolia), dzwonek jednostronny, dzwonek rapunkokształtny (C. rapunculoides), dzwonek brzoskwiniolistny (C. persicifolia), bodziszek cuchnący (Geranium robertianum), głowienka pospolita (Prunella vulgaris), nostrzyk żółty, nostrzyk lekarski (Melilotus officinalis), nostrzyk biały (Melilotus albus), koniczyna dwukłosowa (Trifolium alpestre), lepnica zwisła (Silene nutans), kokoryczka okółkowa (Polygonatum verticillatum), kokoryczka wonna (Polygonatum odoratum), smółka pospolita (Viscaria vulgaris), rutewka orlikolistna (Thalictrum aquilegiifolium), konwalijka dwulistna (Maianthemum bifolium), konwalia majowa (Convallaria majalis), zerwa kłosowa (Phyteuma spicatum), przetacznik ożankowy (Veronica chamaedrys), siódmaczek leśny (Lysimachia europaea), dąbrówka rozłogowa (Ajuga reptans), fiołek leśny (Viola reichenbachiana), ziarnopłon wiosenny (Ficaria verna), korzeniówka pospolita (Monotropa hypopitys). Jako ciekawostkę należy potraktować występownie na odcinku leśnym ul. Słonecznej introdukowanej sosny Banksa (Pinus banksiana). Na niewielkich śródleśnych torfowiskach oprócz dominujących mchów torfowców spotykamy chronioną rosiczkę okrągłolistną (Drosera rotundifolia).
Rosiczka okrągłolistna (Drosera rotundifolia)
W pobliżu Zalewu Rejowskiego stwierdzono występowanie 11 gatunków roślin chronionych o różnym statusie ochronnym. Wymieniona powyżej rosiczka (Drosera rotundifolia). Lilia złotogłów (Lilium martagon) - objęta ochroną ścisłą od 1946 r. odnaleziona w lesie mieszanym na płd.-wsch. od zalewu. Parzydło leśne (Aruncus dioicus) - w latach 1983–2014 gatunek podlegał ochronie ścisłej, a od 2014 roku jest objęty częściową - występuje nad bezimiennym strumieniem uchodzącym do Rejowa. Pomocnik baldaszkowy (Chimaphila umbellata) stwierdzony na dwóch stanowiskach. Omieg górski (Doronicum austriacum) tworzący tu jedno z wiekszych skupisk w świętokrzyskiem. Postulowane jest, ze względu na rzadkość występowania, objęcie jego stanowiska nad bezimiennym strumieniem. ochroną w formie utworzenia uzytku ekologicznego. Towarzyszy mu tojad dzióbaty (Aconitum variegatum) i orlik pospolity (Aquilegia vulgaris). Wykazano tu występowanie czterech gatunków storczyków. Buławnik wielkokwiatowy (Cephalanthera damasonium), który spotykany jest zwykle w grądach, buczynach oraz w ciepłych dąbrowach. Występował na stokach Góry Baranowskiej, prawdopodobnie wyginął. Listera jajowata (Listera ovata) - spotykana nielicznie na Rejowie, rośnie w zaroślach w okolicach pomnika powstańczego - gatunek znajduje się pod ścisłą ochroną. Kukułka szerokolistna, stoplamek szerokolistny (Dactylorhiza majalis) - pojedynczy egzemplarz znaleziono w płd.-wsch. części zalewu na stoku wzniesienia. Gnieźnik leśny (Neottia nidus-avis) - występujący w kilku miejscach po zachodniej stronie zbiornika.
Gnieźnik leśny (Neottia nidus-avis)
Omieg górski (Doronicum austriacum)
Spośród grzybów występujących w tutejszych lasach, oprócz zbieranych chętnie przez mieszkańców grzybów z rodziny borowikowatych (Boletaceae), wymienić należy piestrzenicę kasztanowatą (Gyromitra esculenta), siedzunia sosnowego (Sparassis crispa), trzęsaka pomarańczowożółtego (Tremella mesenterica), gęstoporka cynobrowego (Pycnoporus cinnabarinus), twardziaka zimowego (Lentinus brumalis), żółciaka siarkowego (Laetiporus sulphureus), tęgoskóra cytrynowego (Scleroderma citrinum), murszaka rdzawego (Phaeolus schweinitzii), włośniczkę tarczowatą (Scutellinia scutellata), pięknoroga największego (Calocera viscosa), drobnołuszczaka jeleniego (Pluteus cervinus), płomiennicę zimową (Flamullina velutipes), zasłonaka fioletowego (Cortinarius violaceus), koralówkę zwiędłą (Ramaria flaccida), czernidłaka kołpakowatego (Coprinus comatus) czy wpisaną na Czerwoną Listę Grzybów Wielkoowocnikowych ze statusem narażona na wyginięcie (V) świecznicę rozgałęzioną (Clavicorona pyxidata).
Ze względu na zmienną wysokość lustra wodnego roślinność brzegowa ograniczona jest do wąskiego pasa i jest słabo rozwinięta. Wśród roślin występujących tu uwagę zwracają: sitowie leśne (Scirpus sylvaticus), sit rozpierzchły (Juncus effusus), pałka szerokolistna (Typha latifolia), kosaciec żółty, irys (Iris pseudacorus), knieć błotna (Caltha palustris), psianka słodkogórz (Solanum dulcamara), tarczyca pospolita (Scutellaria galericulata), karbieniec pospolity (Lycopus europaeus), tojeść pospolita (Lysimachia vulgaris), niezapominajka błotna (Myosotis scorpioides), wierzbówka kiprzyca (Epilobium angustifolium), gorysz błotny (Peucedanum palustre), dzięgiel leśny (Angelica sylvestris).
Spośród roślin unoszących się na lustrze wody zasługują na uwagę grążel żółty, bączywie (Nuphar lutea) i rdest ziemnowodny (Polygonum amphibium).
Przy ujściu Kamionki do Zalewu Rejowskiego, w dolinie rzeki występuje zubożały łęg topolowo - wierzbowy Salici-Populetum. Gatunkami tworzącymi warstwę drzew są głównie wierzby: wierzba biała (Salix alba) i wierzba krucha (S. fragilis), którym towarzyszy olsza czarna (Alnus glutinosa), jesion (Fraxinus excelsior) i miejscami dąb szypułkowy (Quercus robur) nadając temu zbiorowisku charakterystyczny wygląd. Podszycie zazwyczaj jest bujnie rozwinięte i składa się z licznych gatunków wierzb, m.in. wierzby trójpręcikowej (Salix triandra) i wiciowej (S. viminalis) oraz takich krzewów jak trzmielina zwyczajna (Euonymus europaeus), czeremcha pospolita (Padus avium) i coraz częściej czeremcha amerykańska (Prunus serotina). W skład runa, bujnie rozwiniętego, wchodzą przeważnie wysokie byliny, takie jak: świerząbek leśny (Anthriscus syhestris), bylica pospolita (Artemisia vulgaris), kostrzewa olbrzymia (Festuca gigantea), starzec nadrzeczny (Senecio fluviatilis), pokrzywa zwyczajna (Urtica dioica) i miejscami występuje jeżyna popielica (Rubus caesius), a w warstwie przyziemnej ziół kościenica wodna (Myosoton aquaticum = Malachium aquaticum), gwiazdnica mniejsza (Stellaria media), jasnota plamista (Lamium maculatum), mydlnica lekarska (Saponaria officinalis) i inne. Bardzo typowy jest tu bogaty udział pnączy, tworzących gęstą plątaninę takich gatunków jak: chmiel zwyczajny (Humulus lupulus), kielisznik zaroślowy (Calystegia sepium), rdestówka zaroślowa (Fallopia dumetorum = Polygonum dumetorum) i psianka słodkogórz (Solanum dulcamara).
Andrzej Staśkowiak
